StartVoorpaginaEen wetenschappelijke kijk op het politieke spectrum Inloggen

UItdagingen binnen het politieke spectrum

Op veel plekken wordt geconstateerd dat het basisinkomen zowel ter rechter- als ter linkerzijde zowel voor- als tegenstanders kent. Hierin lijkt het erop dat de extremen meer tegenstand en de minder extremen meer voorstand kennen. Hoe verder uit het midden hoe sterker tevens politieke uiteinden op elkaar reageren, vaak in negatieve zin. Tot aan zulke afkeer toe dat er in onderlinge uitwisseling weinig inhoudelijks te herkennen is. Het spreekt voor zich dat dit een constructieve dialoog niet bevordert, en een gezamenlijk optrekken voor een doel, zeg invoering van een basisinkomen, nogal frustreert. Het is daarom interessant om dit fenomeen eens vanuit wetenschappelijk perspectief te benaderen, en wel vanuit de sociaal-psychologie.

Hulp vanuit de sociaal-psychologie

De Amerikaanse sociaal-psycholoog Jonathan Haidt blijkt zich nog recent over dit vraagstuk professioneel gebogen te hebben, en heeft zijn bevindingen gepubliceerd middels zijn werk The Righteous Mind. Dit boek heeft hij geschreven als het resultaat van een zoektocht naar gemeenschappelijke waarden die de beide vleugels kunnen verbinden. Opmerkelijk is dat waar hij zichzelf bij aanvang vooral politiek aan een zijde bevond, hij nu meer open zegt te staan voor het perspectief van iedere vleugel afzonderlijk. Zijn bevinding is dat iedere vleugel te makkelijk het perspectief van de ander denigreert, zonder zich volledig in het perspectief van de ander te verdiepen. Zijn pleidooi bestaat dan ook uit het overstijgen van het eigen gelijk en de wereld ook regelmatig vanuit het tegenliggende prespectief te bezien. Dit herkennen we als samengevat in de one-liner ‘over de eigen schaduw heenspringen’. Een one-liner die ook, zoals met meer kort en krachtige samenvattingen te pas en te onpas ‘als een wild stuk rood vlees’ gebeurt, de arena in kan worden geslingerd (om met een drievoudig one-liner ‘ding’ uw aandacht tot nog hogere intensiteit te verleiden ;-).

Presentatie van Haidt’s bevindingen

Maar laten we de verleiding tot populisme liever weerstaan en goed huiswerk doen. Te beginnen met de presentatie van Jonathan Haidt zelf (Nederlandse vertaling ondertiteling via instellingen beschikbaar):

Samenvatting

Haidt onderkend in de basis dus 5 dimensies in moraal die ik hier als volgt vertaal:

  1. Zorgzaamheid (Harm/care)
  2. Wederkerigheid (Fairness/reciprocity)
  3. Loyaliteit (Ingroup/loyalty)
  4. Gezag (Authority/respect)
  5. Zuiverheid (Purity/sanctity)

 

Vervolgens laat hij zien dat de dimensies zorgzaamheid en wederkerigheid grosso modo door het gehele politieke spectrum heen redelijk gelijk worden gewaardeerd. De grootste verschillen zitten in de waardering van de overige drie, waarbij opvalt dat ter rechterzijde deze ongeveer gelijk worden gewaardeerd als de eerste twee. Ter linkerzijde worden loyaliteit, gezag en zuiverheid duidelijk lager gewaardeerd dan zorgzaamheid en wederkerigheid. En in het midden is dit ook het geval, zij het voor de helft.

Wat kunnen we hieruit zoal leren?

Op de eerste plaats wordt aannemelijk dat politieke tegenstellingen niet zozeer voortkomen vanuit de morele dimensies zorgzaamheid en wederkerigheid. Dus daarop kan je altijd iemand anders aanspreken met een redelijke kans op succes om met elkaar een gezamenlijk vertrekpunt te vinden.

Ten aanzien van het ‘over de eigen schaduw heenspringen’ hebben we nu iets meer de contouren van de schaduwen waarover zoal gesprongen kan worden in beeld, en wel drie stuks en steeds vanuit de relatieve positie waarin men zich bevind. Ter linkerzijde in een discussie kan men trachten de eigen gehechtheid aan loyaliteit, gezag en zuiverheid wat op te blazen, waar ter rechterzijde inflatie ervan bevorderlijk kan werken. Uiteraard is van belang een goed perspectief te hebben waar men zich ten opzichte van de gesprekspartner bevindt. Daarbij een waarschuwing: zelden zal iemand anders zich volledig rechts of links van jezelf bevinden, Haidt’s analyse is immers een totale generalisatie over vele individuen heen die geen uitspraak doet over individuele variatie daarbinnen. En daar kan Haidt’s aanbeveling waarde bewijzen: probeer je zoveel mogelijk in het perspectief van je gesprekspartner te verdiepen. Dan heb je uiteindelijk dit hele verhaal niet eens nodig, op die aanbeveling dan na uiteraard.

Een mogelijk interessante test is nu ook binnen bereik door jezelf de vraag te stellen op welke van de vijf dimensies je een verschil van mening zou kunnen terugvoeren. Voorzover deze analyse van Haidt volledig en waarheidsgetrouw is, zou het antwoord vaker een of meer van de drie dimensies loyaliteit, gezag en zuiverheid dan zorgzaamheid en/of wederkerigheid moeten opleveren. Maar vooral kan het helpen te vinden waar het verschil in essentie uit voorkomt.

Tussendoor presenteert Haidt (inleiding vanaf 10:25) een experiment omtrent de bereidheid om aan een gezamenlijk goed bij te dragen. Zoals aan het milieu. Lijkt mij ook van toepassing op een universeel basisinkomen. Wordt vervolgd.

{Naar dit artikel wordt ondermeer verwezen vanaf facebook, waar ruimte voor discussie is}

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Reacties zijn gesloten.

WordPress Login Beveiligd met Clef